Wandelen in de literatuur: vijf boekentips

Nogal wat schrijvers en filosofen doen inspiratie op tijdens lange wandeltochten. En af en toe schrijven ze ook een boek over wandelen en wat dat zoal met een mens doet. Vijf tips.

De oude wegen – Robert Macfarlane

macfarlane“Toen ik jong was wilde ik naar bergtoppen en naar niet in kaart gebracht, onontdekt gebied, maar nu was ik gelukkiger als ik op het gebaande pad in het voetspoor van een ander liep”, schrijft Robert Macfarlane in ‘De oude wegen’.

De auteur, literatuurdocent in Oxford en gewezen bergbeklimmer, raakte enkele jaren verslingerd aan het wandelen. Het begon met korte tochtjes in zijn achtertuin, maar ondertussen heeft hij al vele duizenden kilometers op de teller staan: in Engeland en Schotland vooral, maar ook verder weg, in Spanje, Palestina en Tibet. Waar hij ook gaat, altijd zoekt hij oude paden op die uitgesleten werden door eeuwenlang menselijk gebruik.

Macfarlane vertelt in een sprankelende stijl over zijn tochten en de mensen die hij onderweg ontmoet. Hij graaft in het verleden van de gebieden die hij doorkruist en speurt naar de sporen die de mens in het landschap achterliet. Zijn gedachten dwalen vaak af: naar wandelende schrijvers en filosofen, of naar de vele mensen die hem voorgegaan zijn. Want een pad verbindt niet alleen mensen en plaatsen met elkaar, het brengt je als wandelaar ook in contact met de geschiedenis.

‘De oude wegen’ is  veel meer dan een reeks wandelreportages. Het boek zet je aan het denken en is een ode aan het wandelen. Na afloop wil je maar één ding: je rugzak pakken en afreizen naar een van de streken die Macfarlane zo mooi beschreven heeft.

Robert Macfarlane, De oude wegen (2012, Nederlandse vertaling 2013)

naar boven

Wandelenderwijs – Ton Lemaire

WandelenderwijsOok de Nederlandse antropoloog Ton Lemaire heeft een voorkeur voor oude paden. “De kunst van het wandelen is het vermogen om het juiste pad te vinden, dat naar het hart van het landschap leidt”, vindt hij.De omgeving zintuiglijk op je laten inwerken, je laten verrassen door de wereld en stil staan bij de dingen die je onderweg tegenkomt, dat is voor de Nederlandse antropoloog het authentieke wandelen. En dat lukt het best als je kleine voetweggetjes opzoekt die organisch in het landschap opgaan en gevormd zijn door vele generaties voetgangers.

Lemaire beschrijft in ‘Wandelenderwijs’ tochten in onder andere Lapland, de bergen van Noord-Griekenland en afgelegen streken in Spanje en Portugal. Want vooral daar, in de verste uithoeken van Europa, vind je nog oude cultuurlandschappen waar natuur, cultuur en geschiedenis harmonieus met elkaar verweven zijn.

De auteur toont zich een scherp observator: wilde planten, roofvogels, de sporen van de mens, het boeit hem allemaal evenzeer. Maar hij stelt ook met pijn in het hart vast dat het landschap er overal op achteruitgaat: bossen worden gekapt, beken rechtgetrokken, wegen aangelegd. Het traditionele platteland is aan het verdwijnen, de modernisering dringt overal door en daardoor wordt de wereld steeds minder ‘bewandelbaar’. Op het einde van zijn boek vraagt Lemaire zich zelfs af of het echte wandelen nog wel een toekomst heeft.

Ton Lemaire, Wandelenderwijs. Sporen in het landschap (1997)

naar boven

 

Wandelen. Een filosofische gids – Frédéric Gros

gros“Ik doe nooit iets, behalve tijdens een wandeling”, zei de Franse filosoof Rousseau ooit. En hij is niet de enige. Nogal wat filosofen en schrijvers waren fervente wandelaars. De Franse filosofieprofessor Frédéric Gros voert er een aantal op in zijn boek en toont aan hoe al dat gewandel hun leven en werk beïnvloed heeft. De bergtochten van Nietzsche, de zoutmars van Gandhi en de voetreizen van ‘de man op windsnelle zolen’ Rimbaud: ze zijn allemaal een hoofdstuk waard.

Naar zijn eigen wandeltochten verwijst Gros slechts sporadisch. Wel gaat hij uitvoerig in op de vele facetten van het wandelen. Het is de beste manier om te vertragen, schrijft hij. Het geeft energie, maakt gedachten los en is nauw verbonden met vrijheid en eenzaamheid. Gros filosofeert over de verschillende vormen van stilte die je tijdens wandeltochten ervaart. En hij legt uit dat je tijdens een wandeltocht zowel plezier, vreugde als geluk kan beleven en waarom dat drie verschillende dingen zijn. Ook over pelgrimswegen heeft hij iets te vertellen: de weg naar Santiago is belangrijker dan het doel, leren we. Terwijl het bij een pelgrimstocht naar Rome of Jeruzalem net omgekeerd is.

Een boek vol diepzinnige bespiegelingen dus. De ondertitel ‘Een filosofische gids’ is meer dan terecht. En dankzij de vloeiende schrijfstijl van Gros is het allemaal best verteerbaar.

Frédéric Gros, Wandelen. Een filosofische gids (2009, Nederlandse vertaling 2013)

naar boven

Grand Central Belge. Voetreis door een verdwijnend land – Pascal Verbeken

Cover_Grand_Central_B_03.indd“Eénmaal in zijn leven moet een man een lange voetreis maken. Alleen. Met als enige gezelschap zijn gedachten”, schrijft Pascal Verbeken in zijn boek Grand Central Belge.

Hij voegde de daad bij het woord en wandelde langs een oude 19de-eeuwse spoorlijn van de Franse Maas naar Antwerpen: de ligne du Grand Central, ooit de belangrijkste economische ader van België.

Verbeken vertelt over de op- en neergang van de Waalse industrie, maar ook over de wolkenhemels boven Charleroi, de bevers in de Dijlevallei en ‘het dorp van de weduwen’ Oignies-en-Thiérache, waar veel mannen hun arbeid in de leisteengroeven met de dood bekochten.

Een schitterend boek over België en zijn verleden, op het ritme van een wandeltocht. En ook wel een boek over het wandelen zelf: “Het haalt de haast uit een tijd die ergens tijdens de industriële revolutie begon te versnellen. Je krijgt je ademhaling en hartslag terug. Wandelen veegt het bord af in je hoofd”, concludeert de auteur op het einde van zijn reis.

In 2014 deed Frieda Van Wijck de tocht nog eens over voor Canvas.

Pascal Verbeken, Grand Central Belge. Voetreis door een verdwijnend land (2012)

naar boven

Vrouw op de vlucht voor een bericht – David Grossman

GrossmanHet laatste boek in het rijtje is een roman. En wat voor een. ‘Vrouw op de vlucht voor een bericht’ is een schitterende roman van bijna 900 pagina’s die geen ogenblik verveelt. De Israëlische schrijver David Grossman vertelt erin het aangrijpende verhaal van Ora, moeder van twee volwassen zonen. De jongste, Ofer, heeft net zijn militaire dienstplicht volbracht. Moeder en zoon hebben afgesproken om samen een trektocht door Israël te maken. Maar kort voor het vertrek, laat Ofer weten dat hij bijgetekend heeft in het leger en aan een missie in de bezette gebieden zal deelnemen.

Ora besluit dan maar om zonder haar zoon op stap de gaan. Ze heeft het nare voorgevoel dat Ofer iets zal overkomen. Door de natuur in te trekken, onbereikbaar voor alles en iedereen, hoopt ze het slechte nieuws te snel af te zijn. Het is haar manier om haar zoon te beschermen. Net zoals Grossman zijn zoon Uri, ook soldaat, met zijn boek voor de dood wou behoeden.

Wat volgt is het adembenemende relaas van een lange wandeltocht door het mythische landschap van Galilea. Ora wandelt in het gezelschap van Avram, een oude geliefde die sinds zijn gevangenschap in Egypte in 1973 en gebroken man is. Ora vertelt over haar leven en over Ofer, Avram luistert en ontdooit beetje bij beetje. De twee tochtgenoten groeien weer wat naar elkaar toe. Het wandelen heeft een helend effect.

Hoe het afloopt met Ofer, komen we niet te weten. Wel zeker is dat het slecht afliep met de zoon van David Grossman: hij sneuvelde in 2006, toen het boek nog niet voltooid was.

Grossman wandelde ter voorbereiding van het boek ruim 500 kilometer langs de Israel Trail, het pad dat Ora in het boek volgt. Het wandelen heeft hij trouwens nodig om te kunnen schrijven, vertelde hij in 2013 in het Nederlandse tv-programma ‘Boeken op reis’: “Als je loopt ben je ergens anders. Ik kan niet zittend schrijven. Zeker in de eerste fase van een boek niet. Ik zeg weleens tegen mijn vrouw: stel je voor dat ik niet me niet meer kan bewegen. Dat stopt voor mij het schrijven.”

David Grossman, Een vrouw op de vlucht voor een bericht (2008, Nederlandse vertaling 2009)

naar boven

 

 

Advertenties

Een gedachte over “Wandelen in de literatuur: vijf boekentips

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

w

Verbinden met %s